Herziening gemeentefonds roept vragen op

Arrogantie van de Randstad

Gemeenten hebben een gezonde financiële basis nodig om alle taken naar behoren uit te kunnen voeren. Het grootste deel van de gemeentelijke inkomsten is afkomstig vanuit het Rijk via het gemeentefonds. Er wordt al enige tijd gesproken over een herverdeling van dit fonds en het lijkt er steeds meer op dat de grote steden de slag gaan winnen.

Dat is ook niet vreemd, want zij zitten aan tafel bij het ministerie. Dat geldt niet voor de vele middelgrote en kleinere gemeenten. Zoals zo vaak blijkt er vooral vanuit de Randstad geregeerd te worden en dat wordt door de overige gemeenten als “arrogant” gezien.

In Limburg kunnen harde klappen vallen. Gennep krijgt per inwoner jaarlijks 118 euro minder uit het Gemeentefonds, als de voorgestelde herverdeling wordt aangenomen. Binnen Limburg wordt de gemeente daarmee het zwaarst getroffen. Ook Brunssum (-57), Kerkrade (-47), Landgraaf (-31) en Heerlen (-20) zien de toekomst met vrees tegemoet. Het verstedelijkte deel van Parkstad kampt met sociale achterstanden en had daar via de Regiodeal juist extra geld van het Rijk voor gekregen.

Zorgelijk
Gemeenten gaan de komende jaren miljarden interen op hun reserves.
Dat bleek uit een onderzoek naar de begrotingen van de 65 grootste gemeenten in ons land, uitgevoerd door accountantskantoor Deloitte in opdracht van Nieuwsuur. Het merendeel van de gemeenten moet vanwege de oplopende tekorten stevig bezuinigen. En daar komt Covid dus bovenop. Niet vreemd dus dat steeds meer gemeenten in het rood schieten.

Het kan haast niet anders dan dat gemeenten taken laten liggen, simpelweg omdat het geld er niet meer voor is. Ambities dienen te worden bijgesteld en steeds meer betrokkenen voorspellen een steeds groter verschil tussen de grote steden en de rest. Want de grote steden lijken er financieel juist op vooruit te gaan in de nieuwe plannen. Ten koste van alle andere gemeenten. Het lijkt wel de opmaat naar een samenleving die bestaat uit twee lagen.

Bijna een derde van de Nederlandse gemeenten slaagde er niet in om voor 2021 de begroting sluitend te krijgen. Volgens berichten in het NRC blijkt dat 120 gemeenten dit jaar in geldnood zitten. Twaalf gemeenten staan zelfs onder curatele van de provincie, omdat ze tot 2024 geen enkel begrotingsjaar sluitend kunnen krijgen. Dat zijn er drie meer dan vorig jaar.

Er zijn landelijk zorgen om het financiële stelsel van de gemeenten. Ook Rene Paas, Commissaris van de Koning in Groningen mengt zicht ook in de discussie. “Het voorstel tot herverdeling van het gemeentefonds is ‘moreel onacceptabel’ en moet van tafel. De enorme financiële problemen van gemeenten die ook nog eens veel kwetsbare inwoners moeten ondersteunen, worden met dit model vergroot. Kabinet en Tweede Kamer moeten ingrijpen. Ik ben diep ongerust. Een verdeelmodel is complex en altijd omstreden, maar de gevolgen van dit model zijn enorm, niet te dragen en niet te verdragen. Dit model vergroot de oneerlijkheid die er al is.”

 Doorkijk
Voorspelbaarheid in de gemeentefinanciën is nodig als basis voor lokale democratie en een krachtig lokaal bestuur. Zonder goede financiële verhoudingen tussen de verschillende overheden kunnen gemeenten geen gemeentelijke taken verrichten, de lokale democratie versterken of met vertrouwen Nederland besturen.

Momenteel wordt onderzocht hoe het gemeentefonds opnieuw kan worden verdeeld. Het traject heeft betrekking op bijna het gehele gemeentefonds. De nieuwe indeling staat gepland voor 2021 en komt in handen van het nieuwe kabinet.

Aan de Limburgse gemeenten de taak om, bijvoorbeeld in VNG-verband, snel een lobby op te starten om de dreigende scheefgroei in de financiële positie tussen gemeenten tegen te gaan.

Delen: